Neidio i'r prif gynnwy

Eglwysi hynafol iawn, olion castell Normanaidd, atgofion gweladwy o ddigwyddiadau wnaeth greu hanes ac arloesedd diwydiannol a pheirianyddol – a natur yn ei holl ogoniant, wedi ei chadw a’i gwella ar gyfer yr ymwelydd ddaw heddiw...mae gan Ferthyr Tudful aneirif o lefydd sydd o ddiddordeb.

Cronfa Ddŵr Ponsticill

Agorwydd Cronfa Ddŵr brydferth Pontsticill neu Gronfa Ddŵr Taf Fechan yn wreiddiol ym 1927 er mwy darparu dŵr i’r rhan helaeth o Gymoedd De Cymru.

Dysgu Mwy

Gweithfeydd Haearn a Dur Cyfarthfa

Ar ddechrau’r 19eg ganrif, Gweithfeydd Cyfarthfa oedd gweithfeydd haearn mwyaf y byd ac roedd yn ffynhonnell cyfoeth anhygoel i’w berchnogion, teulu’r Crawshay.

Dysgu Mwy

Camlas a Thramffordd Cyfarthfa

Adeiladwyd yn yr 1790au i gario dŵr o gored ar draws Afon Taf i Waith Haearn Cyfarthfa. 

Dysgu Mwy

Traphont Cefn

Y draphont yw'r trydydd mwyaf yng Nghymru ac erbyn hyn mae'n adeilad rhestredig Gradd II.

Dysgu Mwy

Traphont Pontsarn

Defnyddiwyd y bont a adeiladwyd yn yr 1860au gan Reilffordd Aberhonddu a Merthyr. Lleolir hi mewn ardal o harddwch naturiol ac mae’r ‘Pwll Glas’ a’r rhaeadr gerllaw.

Dysgu Mwy

Twnnel Trevithick

Ar 21 Chwefror 1804, roedd Merthyr yn dyst i’r daith locomotif trên cyntaf un wrth i ‘Locomotif Penydarren,’ Richard Trevithick deithio i lawr trwy Bentrebach ac ymlaen i Abercynon.

Dysgu Mwy

Pont-y-Cafnau

Chwaraeodd De Cymru ran bwysig yn natblygiad haearn bwrw strwythurol. Yma, yng Nghyfarthfa mae yna strwythur haearn bwrw sydd yn hynod arwyddocaol, nid yn unig o achos ei gynllun dyfeisgar a’r ffaith ...

Dysgu Mwy

Pontygwaith

Mae gan y bont Gradd II restredig hon sy’n mynd dros Afon Taf  gysylltiadau sy’n mynd yn ôl mor bell â’r 1540au.

Dysgu Mwy

Gwarchodfeydd Natur

Taf Fechan Mae’r warchodfa natur yn ardal sy’n ymestyn am 2.5km ac yn geunant o galchfaen coediog lle mae Afon Taf Fechan yn llifo rhwng pontydd Pontsarn a Chefn Coed i’r gogledd o Ferthyr Tudful.

Dysgu Mwy

Parciau a Pharciau Chwarae

Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful yw ceidwad 619 erw o dir agored sydd dan berchnogaeth gyhoeddus. Credwn ei fod yn bwysig edrych ar ôl, diogelu a datblygu ein parciau a’n tir agored cyhoeddus o...

Dysgu Mwy

Castell Morlais

Yn edrych draw tuag at Drefechan mae Castell Morlais. Adeiladwyd y castell yn wreiddiol tua 1270 gan Iarll Caerloyw ac Arglwydd Morgannwg Gilbert de Clare ar dir yr hawliwyd gan Humphrey de Bohun – di...

Dysgu Mwy

Gwynno Sant ac Eglwys y Faenor

Teithiwch i frig mynydd anghysbell ger Pontsticill i Eglwys Gwynno (a adwaenir yn well fel Eglwys y Faenor,) a dewch o hyd i fedd y meistr haearn, Robert Thompson Crawshay. Sicrhaodd fod eglwys wreidd...

Dysgu Mwy

Comin Gelligaer a Merthyr

Er gwaetha’r ffaith, ar yr olwg gyntaf ei fod yn ymddangos yn ddiffaith, mae mwy o lawer yn perthyn i Gelligaer.  Mae ei hanes cymhleth o ffaith a chwedl wedi gadael olion Rhufeinig a Chanol Oeso...

Dysgu Mwy

Dolygaer

Wedi’i leoli yn ne Bannau Brycheiniog, mae’r dirwedd fynyddig wych yn amgylchynu Cronfeydd Dŵr Pen-twyn (Dol-y-gaer) a Thaf Fechan (Pontsticill).

Dysgu Mwy

Pyllau Penywern

Adeiladwyd Penywern ym 1839 a dyma, ar y cychwyn oedd prif farics y milwyr a ddaeth i Ferthyr i gadw’r heddwch yn sgil Gwrthryfel 1831. Cwmni Haearn Dowlais oedd perchnogion y safle a chafodd y cronfe...

Dysgu Mwy

Draphont Rheilffordd Mynwent y Crynwyr

Cafodd y bont ddŵr neu draphont dros Afon Taf ei hadeiladu fel rhan o Reilffordd Cledrau Sengl Cwm Taf, Isambard Kingdom Brunel a hynny er mwyn cysylltu Merthyr Tudful â’r dociau yng Nghaerddydd. Cafo...

Dysgu Mwy

Fferm Pandy a Thŵr y Cloc ac Bythynnod Trewiliam

Gyferbyn â’r gatiau i Gastell Cyfarthfa, cafodd y fferm ei hadeiladu ym 1816 ac ychwanegwyd tŵr y cloc ym 1856. Roedd gan y cloc gwreiddiol tri wyneb gydag un ohonynt yn wynebu Gwaith Haearn Cyfarthfa...

Dysgu Mwy

Sgwâr Llys Janice Rowlands Square

Ailddatblygwyd gwaelod y Stryd Fawr ar Stryd Gilar yn 2013 fel lleoliad digwyddiadau o amgylch Eglwys St Tudful a Ffynon Goffa Lucy Thomas

Dysgu Mwy

Brathiad y Cawr yng Nghefn Glas

Uwchlaw’r A470, i’r gogledd o Fynwent y Crynwyr, mae Brathiad y Cawr yn fwlch mawr, dramatig ar y gorwel a gafodd ei chwarelu o ben crib hen bwll a chwarel Cefn Glas.

Dysgu Mwy

Pont Sgiw Rhydycar

Dechreuwyd adeiladu Rheilffordd Cwm Nedd ym 1847 i gysylltu Merthyr Tudful â phorthladdoedd Castell Nedd ac Abertawe a gorffennwyd ar y gwaith i Ferthyr ym 1853.

Dysgu Mwy

Pontmorlais - Ardal Dreftadaeth

Roedd yr Ardal Dreftadaeth ar un adeg yn ganolbwynt prysur i’r dref.   Mae’r llyfr, ‘The Gilded Years’ gan yr hanesydd, Huw Williams yn disgrifio sut yr arferai Pontmorlais a grëwyd rhwng canol y...

Dysgu Mwy

Y Pwll Glas yng Nghwm Glais

Mae taith gerdded gylchol Gwarchodfa Natur Taf Fechan yn un o gyfres o lwybrau trwy’r fwrdeistref sirol sydd yn crisialu hanes yr ardal gan gynnig milltiroedd o harddwch naturiol.  Gallwch ymweld...

Dysgu Mwy

Canolfan Ymwelwyr Garwnant

Wedi ei lleoli oddi ar yr A470, bum milltir i’r gogledd o Ferthyr Tudful, saif Canolfan Ymwelwyr Garwnant yng nghalon prydferthwch Fforest Fawr ac mae’n fan cychwyn i deithiau cerdded, llwybrau beicio...

Dysgu Mwy

Tai Rhydycar

Mae Tai Rhydycar ym Merthyr Tudful yn dystiolaeth barhaus i gyfnod trawsnewidiol y Chwyldro Diwydiannol. Wrth i ardaloedd cyfagos Rhydycar a Chaedraw brofi twf digynsail yn ystod y cyfnod hwn, arweini...

Dysgu Mwy

Cronfa Ddŵr Ponsticill

Agorwydd Cronfa Ddŵr brydferth Pontsticill neu Gronfa Ddŵr Taf Fechan yn wreiddiol ym 1927 er mwy darparu dŵr i’r rhan helaeth o Gymoedd De Cymru.

Dysgu Mwy

Gweithfeydd Haearn a Dur Cyfarthfa

Ar ddechrau’r 19eg ganrif, Gweithfeydd Cyfarthfa oedd gweithfeydd haearn mwyaf y byd ac roedd yn ffynhonnell cyfoeth anhygoel i’w berchnogion, teulu’r Crawshay.

Dysgu Mwy

Camlas a Thramffordd Cyfarthfa

Adeiladwyd yn yr 1790au i gario dŵr o gored ar draws Afon Taf i Waith Haearn Cyfarthfa. 

Dysgu Mwy

Traphont Cefn

Y draphont yw'r trydydd mwyaf yng Nghymru ac erbyn hyn mae'n adeilad rhestredig Gradd II.

Dysgu Mwy

Traphont Pontsarn

Defnyddiwyd y bont a adeiladwyd yn yr 1860au gan Reilffordd Aberhonddu a Merthyr. Lleolir hi mewn ardal o harddwch naturiol ac mae’r ‘Pwll Glas’ a’r rhaeadr gerllaw.

Dysgu Mwy

Twnnel Trevithick

Ar 21 Chwefror 1804, roedd Merthyr yn dyst i’r daith locomotif trên cyntaf un wrth i ‘Locomotif Penydarren,’ Richard Trevithick deithio i lawr trwy Bentrebach ac ymlaen i Abercynon.

Dysgu Mwy

Pont-y-Cafnau

Chwaraeodd De Cymru ran bwysig yn natblygiad haearn bwrw strwythurol. Yma, yng Nghyfarthfa mae yna strwythur haearn bwrw sydd yn hynod arwyddocaol, nid yn unig o achos ei gynllun dyfeisgar a’r ffaith ...

Dysgu Mwy

Pontygwaith

Mae gan y bont Gradd II restredig hon sy’n mynd dros Afon Taf  gysylltiadau sy’n mynd yn ôl mor bell â’r 1540au.

Dysgu Mwy

Gwarchodfeydd Natur

Taf Fechan Mae’r warchodfa natur yn ardal sy’n ymestyn am 2.5km ac yn geunant o galchfaen coediog lle mae Afon Taf Fechan yn llifo rhwng pontydd Pontsarn a Chefn Coed i’r gogledd o Ferthyr Tudful.

Dysgu Mwy

Parciau a Pharciau Chwarae

Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful yw ceidwad 619 erw o dir agored sydd dan berchnogaeth gyhoeddus. Credwn ei fod yn bwysig edrych ar ôl, diogelu a datblygu ein parciau a’n tir agored cyhoeddus o...

Dysgu Mwy

Castell Morlais

Yn edrych draw tuag at Drefechan mae Castell Morlais. Adeiladwyd y castell yn wreiddiol tua 1270 gan Iarll Caerloyw ac Arglwydd Morgannwg Gilbert de Clare ar dir yr hawliwyd gan Humphrey de Bohun – di...

Dysgu Mwy

Gwynno Sant ac Eglwys y Faenor

Teithiwch i frig mynydd anghysbell ger Pontsticill i Eglwys Gwynno (a adwaenir yn well fel Eglwys y Faenor,) a dewch o hyd i fedd y meistr haearn, Robert Thompson Crawshay. Sicrhaodd fod eglwys wreidd...

Dysgu Mwy

Comin Gelligaer a Merthyr

Er gwaetha’r ffaith, ar yr olwg gyntaf ei fod yn ymddangos yn ddiffaith, mae mwy o lawer yn perthyn i Gelligaer.  Mae ei hanes cymhleth o ffaith a chwedl wedi gadael olion Rhufeinig a Chanol Oeso...

Dysgu Mwy

Dolygaer

Wedi’i leoli yn ne Bannau Brycheiniog, mae’r dirwedd fynyddig wych yn amgylchynu Cronfeydd Dŵr Pen-twyn (Dol-y-gaer) a Thaf Fechan (Pontsticill).

Dysgu Mwy

Pyllau Penywern

Adeiladwyd Penywern ym 1839 a dyma, ar y cychwyn oedd prif farics y milwyr a ddaeth i Ferthyr i gadw’r heddwch yn sgil Gwrthryfel 1831. Cwmni Haearn Dowlais oedd perchnogion y safle a chafodd y cronfe...

Dysgu Mwy

Draphont Rheilffordd Mynwent y Crynwyr

Cafodd y bont ddŵr neu draphont dros Afon Taf ei hadeiladu fel rhan o Reilffordd Cledrau Sengl Cwm Taf, Isambard Kingdom Brunel a hynny er mwyn cysylltu Merthyr Tudful â’r dociau yng Nghaerddydd. Cafo...

Dysgu Mwy

Fferm Pandy a Thŵr y Cloc ac Bythynnod Trewiliam

Gyferbyn â’r gatiau i Gastell Cyfarthfa, cafodd y fferm ei hadeiladu ym 1816 ac ychwanegwyd tŵr y cloc ym 1856. Roedd gan y cloc gwreiddiol tri wyneb gydag un ohonynt yn wynebu Gwaith Haearn Cyfarthfa...

Dysgu Mwy

Sgwâr Llys Janice Rowlands Square

Ailddatblygwyd gwaelod y Stryd Fawr ar Stryd Gilar yn 2013 fel lleoliad digwyddiadau o amgylch Eglwys St Tudful a Ffynon Goffa Lucy Thomas

Dysgu Mwy

Brathiad y Cawr yng Nghefn Glas

Uwchlaw’r A470, i’r gogledd o Fynwent y Crynwyr, mae Brathiad y Cawr yn fwlch mawr, dramatig ar y gorwel a gafodd ei chwarelu o ben crib hen bwll a chwarel Cefn Glas.

Dysgu Mwy

Pont Sgiw Rhydycar

Dechreuwyd adeiladu Rheilffordd Cwm Nedd ym 1847 i gysylltu Merthyr Tudful â phorthladdoedd Castell Nedd ac Abertawe a gorffennwyd ar y gwaith i Ferthyr ym 1853.

Dysgu Mwy

Pontmorlais - Ardal Dreftadaeth

Roedd yr Ardal Dreftadaeth ar un adeg yn ganolbwynt prysur i’r dref.   Mae’r llyfr, ‘The Gilded Years’ gan yr hanesydd, Huw Williams yn disgrifio sut yr arferai Pontmorlais a grëwyd rhwng canol y...

Dysgu Mwy

Y Pwll Glas yng Nghwm Glais

Mae taith gerdded gylchol Gwarchodfa Natur Taf Fechan yn un o gyfres o lwybrau trwy’r fwrdeistref sirol sydd yn crisialu hanes yr ardal gan gynnig milltiroedd o harddwch naturiol.  Gallwch ymweld...

Dysgu Mwy

Canolfan Ymwelwyr Garwnant

Wedi ei lleoli oddi ar yr A470, bum milltir i’r gogledd o Ferthyr Tudful, saif Canolfan Ymwelwyr Garwnant yng nghalon prydferthwch Fforest Fawr ac mae’n fan cychwyn i deithiau cerdded, llwybrau beicio...

Dysgu Mwy

Tai Rhydycar

Mae Tai Rhydycar ym Merthyr Tudful yn dystiolaeth barhaus i gyfnod trawsnewidiol y Chwyldro Diwydiannol. Wrth i ardaloedd cyfagos Rhydycar a Chaedraw brofi twf digynsail yn ystod y cyfnod hwn, arweini...

Dysgu Mwy

© Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful 2024