Lleoedd o Ddiddordeb

Eglwysi hynafol iawn, olion castell Normanaidd, atgofion gweladwy o ddigwyddiadau wnaeth greu hanes ac arloesedd diwydiannol a pheirianyddol – a natur yn ei holl ogoniant, wedi ei chadw a’i gwella ar gyfer yr ymwelydd ddaw heddiw...mae gan Ferthyr Tudful aneirif o lefydd sydd o ddiddordeb.

Cronfa Ddŵr Ponsticill

Cronfa Ddŵr Ponsticill

Agorwydd Cronfa Ddŵr brydferth Pontsticill neu Gronfa Ddŵr Taf Fechan yn wreiddiol ym 1927 er mwy darparu dŵr i’r rhan helaeth o Gymoedd De Cymru.

Mae’r ochr 110 troedfedd o uchder yn dal yn ôl 15,400…

Gweithfeydd Haearn a Dur Cyfarthfa

Ar ddechrau’r 19eg ganrif, Gweithfeydd Cyfarthfa oedd gweithfeydd haearn mwyaf y byd ac roedd yn ffynhonnell cyfoeth anhygoel i’w berchnogion, teulu’r Crawshay.

Gellir gweld o hyd, olion ysblennydd y …

Gweithfeydd Haearn a Dur Cyfarthfa
Camlas a Thramffordd Cyfarthfa

Camlas a Thramffordd Cyfarthfa

Adeiladwyd yn yr 1790au i gario dŵr o gored ar draws Afon Taf i Waith Haearn Cyfarthfa. 

Mae Camlas Cyfarthfa yn hen gwrs dŵr a redai am oddeutu 1000m o’i ffynhonnell ar lannau’r Taf Fechan i Lyn Cyfa…

Traphont Cefn

Y draphont yw'r trydydd mwyaf yng Nghymru ac erbyn hyn mae'n adeilad rhestredig Gradd II. Fe'i dyluniwyd gan Alexander Sutherland ar y cyd â Henry Conybeare ac fe'i hadeiladwyd yn rhannol gan Thomas S…

Traphont Cefn
Traphont Pontsarn

Traphont Pontsarn

Defnyddiwyd y bont a adeiladwyd yn yr 1860au gan Reilffordd Aberhonddu a Merthyr. Lleolir hi mewn ardal o harddwch naturiol ac mae’r ‘Pwll Glas’ a’r rhaeadr gerllaw. Roedd Gorsaf Pontsarn â’i Feistr a…

Twnnel Trevithick

Ar 21 Chwefror 1804, roedd Merthyr yn dyst i’r daith locomotif trên cyntaf un wrth i ‘Locomotif Penydarren,’ Richard Trevithick deithio i lawr trwy Bentrebach ac ymlaen i Abercynon.

Ni chafodd Trevith…

Twnnel Trevithick
Pont-y-Cafnau

Pont-y-Cafnau

Chwaraeodd De Cymru ran bwysig yn natblygiad haearn bwrw strwythurol. Yma, yng Nghyfarthfa mae yna strwythur haearn bwrw sydd yn hynod arwyddocaol, nid yn unig o achos ei gynllun dyfeisgar a’r ffaith …

Pont Pont-y-gwaith

Mae gan y bont Gradd II restredig hon sy’n mynd dros Afon Taf  gysylltiadau sy’n mynd yn ôl mor bell â’r 1540au.

Adeiladwyd y bont sydd i’w gweld heddiw yn 1811 â Thywodfaen Pennant ac mae gwerth i ch…

Pont Pont-y-gwaith
Gwarchodfeydd Natur

Gwarchodfeydd Natur

Taf Fechan

Mae’r warchodfa natur yn ardal sy’n ymestyn am 2.5km ac yn geunant o galchfaen coediog lle mae Afon Taf Fechan yn llifo rhwng pontydd Pontsarn a Chefn Coed i’r gogledd o Ferthyr Tudful.

Ma…

Parciau a Pharciau Chwarae

Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful yw ceidwad 619 erw o dir agored sydd dan berchnogaeth gyhoeddus. Credwn ei fod yn bwysig edrych ar ôl, diogelu a datblygu ein parciau a’n tir agored cyhoeddus o…

Parciau a Pharciau Chwarae
Castell Morlais

Castell Morlais

“Mae’r cyfieithiad Cymraeg ar gyfer yr adran yma yn cael ei orffen ar hyn o bryd, a chaiff ei ychwanegu yn fuan iawn. Ymddiheurwn am unrhyw anghyfleuster”

Eglwys Gwynno Sant

Teithiwch i frig mynydd anghysbell ger Pontsticill i Eglwys Gwynno (a adwaenir yn well fel Eglwys y Faenor,) a dewch o hyd i fedd y meistr haearn, Robert Thompson Crawshay. Sicrhaodd fod eglwys wreidd…

Eglwys Gwynno Sant
Comin Gelligaer a Merthyr

Comin Gelligaer a Merthyr

Er gwaetha’r ffaith, ar yr olwg gyntaf ei fod yn ymddangos yn ddiffaith, mae mwy o lawer yn perthyn i Gelligaer.  Mae ei hanes cymhleth o ffaith a chwedl wedi gadael olion Rhufeinig a Chanol Oesol did…

Cronfa Ddŵr Dolygaer

Wedi’i leoli yn ne Bannau Brycheiniog, mae’r dirwedd fynyddig wych yn amgylchynu Cronfeydd Dŵr   Pen-twyn (Dol-y-gaer) a Thaf Fechan (Pontsticill.) 

Mae’n lleoliad sydd yn llawn hanes ac mae’r gaer o’…

Cronfa Ddŵr Dolygaer
Pyllau Penywern –

Pyllau Penywern –

Adeiladwyd Penywern ym 1839 a dyma, ar y cychwyn oedd prif farics y milwyr a ddaeth i Ferthyr i gadw’r heddwch yn sgil Gwrthryfel 1831. Cwmni Haearn Dowlais oedd perchnogion y safle a chafodd y cronfe…

Pont Ddŵr neu Draphont Rheilffordd Mynwent y Crynwyr (Pont Brunel)

Cafodd y bont ddŵr neu draphont dros Afon Taf ei hadeiladu fel rhan o Reilffordd Cledrau Sengl Cwm Taf, Isambard Kingdom Brunel a hynny er mwyn cysylltu Merthyr Tudful â’r dociau yng Nghaerddydd. Cafo…

Pont Ddŵr neu Draphont Rheilffordd Mynwent y Crynwyr (Pont Brunel)
Fferm Pandy a Thŵr y Cloc ac Bythynnod Trewiliam

Fferm Pandy a Thŵr y Cloc ac Bythynnod Trewiliam

Fferm Pandy a Thŵr y Cloc

Gyferbyn â’r gatiau i Gastell Cyfarthfa, cafodd y fferm ei hadeiladu ym 1816 ac ychwanegwyd tŵr y cloc ym 1856. Roedd gan y cloc gwreiddiol tri wyneb gydag un ohonynt yn wyne…

Gweithfeydd Haearn a Dur Cyfarthfa

Sgwâr Llys Janice Rowlands Square

Ailddatblygwyd gwaelod y Stryd Fawr ar Stryd Gilar yn 2013 fel lleoliad digwyddiadau o amgylch Eglwys St Tudful a Ffynon Goffa Lucy Thomas.  

Ailenwyd y lleoliad yn S…

Gweithfeydd Haearn a Dur Cyfarthfa
Brathiad y Cawr yng Nghefn Glas

Brathiad y Cawr yng Nghefn Glas

Uwchlaw’r A470, i’r gogledd o Fynwent y Crynwyr, mae Brathiad y Cawr yn fwlch mawr, dramatig ar y gorwel a gafodd ei chwarelu o ben crib hen bwll a chwarel Cefn Glas.

Hyd at ganol y 1990au, roedd yn s…

Pont Sgiw Rhydycar

Dechreuwyd adeiladu Rheilffordd Cwm Nedd ym 1847 i gysylltu Merthyr Tudful â phorthladdoedd Castell Nedd ac Abertawe a gorffennwyd ar y gwaith i Ferthyr ym 1853. Peiriannydd y rheilffordd oedd Isambar…

Pont Sgiw Rhydycar