Taith Gerdded Gylchol Gwarchodfa Natur Taf Fechan

Darganfod Taith Gerdded Gylchol Gwarchodfa Natur Taf Fechan

Gwarchodfa Natur Taf Fechan

Mae’r warchodfa natur yn ardal sy’n ymestyn am 2.5km ac yn geunant o galchfaen coediog lle mae Afon Taf Fechan yn llifo rhwng pontydd Pontsarn a Chefn Coed i’r gogledd o Ferthyr Tudful.

Mae’n gorwedd gerllaw ochr ddwyreiniol llwybr poblogaidd Taith Taf. Mae’r warchodfa yn cynnwys rhan helaeth o’r ardal a adwaenir fel Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Coetir Cwm Taf Fechan. 

Taf Fechan Trail river and rocks

Ecoleg

Mae gwerth naturiaethol pwysig i’r warchodfa ac mae’n cefnogi fflora a ffawna anghyffredin.

Ar lan orllewinol yr afon, gallwch weld poblogaeth dda o’r galdrist lydanddail, yn ogystal â’r bisgwydden dail bach. Yn ychwanegol, mae ardaloedd eang o lastir pori calchfaen, rhai â rhedyn a llawer o fioledau sy’n darparu cynefin cynaliadwy ar gyfer brithegion arian.

Mae’r lan ddwyreiniol yn cynnwys nifer o bistyll sydd â dyddodion Twffa ac mae mur chwarel Gurnos wedi ei ddatblygu’n helaeth ac yn cynnwys ansoddion ac ogofau sy’n debygol o fod yn gartref i ystlumod.   

Mae gan y warchodfa amrywiaeth eang o gynefinoedd, dŵr glân, croyw sy’n llifo’n araf a chyflym, coetir collddail agored a thrwchus; glastir calchog ac asidig; wynebau clogwyni o galchfaen a hen furiau a phistyll twffa. 

Yn aml, gwelir arwyddion o ddyfrgwn ac mae’r afon yn cefnogi adar tebyg i fronwen y dŵr a’r siglen lwyd. Gwelir yr hwyaden ddanheddog yn aml yn ystod y gaeaf a thystiolaeth yn aml o bresenoldeb moch daear.

Fritillary Butterfly 

Daeareg

Crëwyd y ceunant gan afon ifanc y Taf Fechan sy’n torri i garreg frig ogleddol y calchfaen carbonifferaidd gan ffurfio ffin ogleddol maes glo De Cymru.  

I’r dwyrain o Ystâd Trefechan ceir rhan drawiadol iawn. Mae daeareg yn amlwg iawn, yn enwedig yn chwarel Gurnos. 

I’r de o’r chwarel, graean maen melin yw’r graig is. Ar safle pont ffordd Blaenau’r Cymoedd, ceir blociau crwybr o dywodfaen, nod haenlin sy’n digwydd ar ffin parth S / parth D mewn calchfaen carbonifferaidd dros ardal eang o gnwd gogleddol y maes glo.

Mae’r cerrig brig o dywodfaen ar frig y wyneb fertigol, i’r de o glogwyn chwarel Gurnos. Mae rhan helaeth o’r safle, i’r gogledd o’r bont ffordd yn cynnwys cyfres calchfaen carbonifferaidd Cil yr Ychen. Mae’n ffosilifferaidd gyfoethog ac yn cynnwys brachiopodiau (seminula), productidiau, cwrelau a gastropodiau (gan gynnwys Euomphalus).

Pontsarn

Diddordeb Hanesyddol

Pont Sarn ger y Pwll Glas (Pont-sarn-hir - pont y ffordd hir) yw safle’r lle mae’r ffordd Rufeinig yn croesi o’r Gaer yn Aberhonddu i’r gaer arfordirol yng Nghaerdydd. O’r bont, roedd yn mynd trwy Gurnos tuag at Barc Penydarren ac ymlaen i Gelligaer.


Gwelir olion hen felin ŷd o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg ar lan ddwyreiniol  rhan fwyaf gogleddol y warchodfa ac mae’n un o bedair melin a leolwyd yng nghwm Taf Fechan. Mae’r maen melin wreiddiol a ddefnyddiwyd i falu’r graean gerllaw. 


Yn bellach i lawr yr afon, mae olion melin y pannwr (y pandy) at y lan orllewinol, i’r gogledd o’r bont bren. Gwehyddion adnabyddus teulu’r Harris oedd perchnogion y ddwy felin.


Roedd chwarel y Gurnos yn darparu calchfaen ar gyfer ffwrneisi Gweithfeydd Haearn Cyfarthfa. Wedi i’r Gweithfeydd Haearn gau, plannwyd detholiad o goed pîn yn y chwarel ac mae rhai dal i’w gweld ar frig y clogwyn.

Mae’r dramffordd yn rhedeg i’r de o’r chwarel, gerllaw’r Taf a heibio i bont Cefn Coed. Cafodd ei hymestyn er mwyn cwrdd â chamlas newydd Sir Forgannwg yn  1792. Roedd yn darparu’r holl galchfaen a oedd ei angen ar gyfer Gweithfeydd Haearn Cyfarthfa ac mae’r cerrig sy’n ffurfio sylfaen ar gyfer cledrau’r dramffordd yn  Heneb Restredig yn ogystal â chamlas Cyfarthfa sydd wrth ochr y dramffordd. 

       Leat and Tramway

Gweithwyr Chwarel y Gurnos tua 1890

Brochures

Rydym wedi creu pecynnau gwybodaeth er mwyn ceisio esbonio’r dirwedd y byddwch yn teithio trwyddi a’i manteision. Dewch i wybod rhagor am y fflora a’r ffawna y gallwch eu gweld gan ddysgu rhagor am hanes nifer o’r safleoedd hanesyddol y byddwch yn dod ar eu traws. Lawr-lwythwch eich mapiau gwybodaeth yma.

 Fflora and Ffawna                                          Treftadaeth a Straeon Coll

Fflora a Ffawna  

 

Gobeithio y gwnewch fwynhau Taith Taf, pa fodd bynnag y dewiswch deithio ond cofiwch eich bod yn teithio’n gyfrifol. Edrychwch ar ôl eich hun, eraill a’ch amgylchedd. Lawr-lwythwch eich taflennu gwybodaeth, isod.

 Llesiant Meddwl                                 Mwynhau Natur yn Gyfrifol             Heicio’n Ddiogel

          

Map - choose and download your map today

Cliciwch isod i lawr lwytho taflen wybodaeth Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.

Links

Yn ogystal â Thrysori’n Llwybrau, mae cyfrifoldeb gennym i edrych ar eu hôl, eu cynnal ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol. Parchwch gefn gwlad a’ch gilydd.

Gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth a chanllawiau drwy ddilyn y ddolen isod The Wildlife Trust

Wildlife Trust - Taf Fechan Nature ReserveThe Wildlife Trust - Taf Fechan Nature Reserve

Dilynwch y Rheolau Cefn Gwlad. Gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth a chanllawiau drwy ddilyn y ddolen isod. 

 Natural Resources Wales Countryside Code

 

Ramblers Cymru- Dewch i wybod rhagor am Ramblers Cymru drwy glicio ar y ddolen, isod.

 Wales Ramblers

 

Un yn unig o blith cyfres yw Taith Gerdded Gylchol Gwarchodfa Natur Taf Fechan yn un o gyfresi o lwybrau sydd yn rhedeg trwy’r fwrdeistref sirol ac sydd yn crisialu hanes yr ardal ac sydd y cynnig milltiroedd ar filltiroedd o harddwch naturiol. Os ydych am stopio yn un o’r atyniadau antur gwych, dysgu am ein hanes, siopa, bwyta, cysgu neu fwynhau’r golygfeydd ysblennydd, mae rhywbeth ym Merthyr i bawb.

Beth sy'n digwydd ym Merthyr Tudful

Y newyddion diweddaraf

Canllaw Swyddogol i Ymwelwyr 2022

Mae ein canllaw ymwelwyr 2022 newydd yma!

Mae gennym bopeth o anturiaethau o'r radd flaenaf i dirweddau sy'n cymryd anadl yn aros i gael eu darganfod.

Codwch y peth yn lleol neu lawrlwytho o'r wefan yma.

Map Rhyngweithiol sy’n nodi holl atyniadau i ymwelwyr ym Merthyr

Bydd ymwelwyr â Merthyr Tudful sydd am ddod i adnabod y fwrdeistref sirol yn well yn gallu nodi’n union ble mae angen iddyn nhw fynd drwy ddefnyddio gwefan â map rhyngweithiol.

Mae Darganfyddwr Lleoliad Croeso Merthyr a luniwyd gan Dîm Rheoli Cyrchfa…

© Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful 2022